Wilfried Dewachter, Sam Depauw (red.) - Een halve eeuw partijbureau in België.

De Franse filosofe Simone Weil (1909-1943) zag in politieke partijen zowat de meest schadelijke instellingen voor de moderne samenleving: 'Partijen vormen een wonderlijk mechanisme waardoor in het hele land vrijwel niemand zich nog inspant om op maatschappelijk vlak het goede, het rechtvaardige en het ware te vinden.' Weil betoogde dat het voor politici onmogelijk is om tegelijk tot een partij te (blijven) behoren en de waarheid te spreken wanneer een leugen het partijbelang meer dient. Of anders gezegd, het wezen zelf van politieke partijen belet datgene waar het in de politiek om moet gaan: de zoektocht naar het goede en het ware. 'Mocht men de organisatie van de maatschappelijke orde aan de duivel toevertrouwen, hij zou het niet slimmer kunnen verzinnen', aldus nog Weil, die zelfs zo ver ging een absoluut (en strafrechtelijk afdwingbaar) verbod op partijen te bepleiten (1).

Heel wat minder polariserend en normatief, want wetenschappelijk-descriptief en niet ethisch-filosofisch van opzet, is de studie 'Een halve eeuw partijbureau in België', samengesteld door politicologen van de KUL onder redactie van Wilfried Dewachter en Sam Depauw. Dewachter is vooral bekend als auteur van 'De mythe van de parlementaire democratie' (een Weiliaanse titel?), Depauw publiceerde onder meer 'Rebellen in het parlement. Fractiecohesie in de Kamer van volksvertegenwoordigers (1991-1995)'.

Zoals de titel al verraadt gaat dit boek over 'het partijbureau'. Daarmee wordt 'de gezamenlijke leiding van de partij als organisatie en (aspirant) beleidsvoerder' bedoeld. Of kortweg: het partijbureau is 'de regering van de partij' en net zoals in een modern parlementair bestel heeft ook in de partij de 'regering' het voor het zeggen. In theorie is het partijcongres het opperste orgaan, maar omdat het partijbureau vaker bijeenkomt (doorgaans wekelijks) en uit minder en beter geïnformeerde leden bestaat, is de praktijk net iets anders.

Voor de buitenwereld is het verschijnsel partijbureau weinig gekend en nogal mysterieus, binnen de partij is het tegelijk iets ongrijpbaars en magisch: het partijbureau spreekt het ultieme en onwrikbare machtwoord. Een halve eeuw partijbureau in België wil 'een goed overzicht én inzicht bieden in die mysterieuze en magische wereld'. Het boek bevat elf zelfstandige onderzoeken en acht meer prozaïsche 'uitweidingen'. Het geheel is gebundeld volgens drie thematische hoofdlijnen: Wie komt in het partijbureau en hoe? Hoe gebeurt de besluitvorming in het partijbureau? Wat is de plaats van het partijbureau in het Belgische politieke bestel?

De onderzoeken zijn wetenschappelijke studies met uitgebreid cijfermateriaal, met resultaten van enquêtes en vanzelfsprekend ook een interpretatie van de resultaten. Eén studie behandelt bijvoorbeeld de bereikbaarheid van het partijbureau voor de vrouwenbeweging, een andere de gevolgen van de rechtstreekse verkiezing van het partijbureau door de partijleden in de VLD (waaruit blijkt dat zelfs in deze 'meest democratische Vlaamse partij' slechts 54% van de leden van het partijbestuur hun mandaat te danken hebben aan een verkiezing door de leden). Dat de samenstellers hun onderwerp niet al te eng afgebakend hebben, blijkt uit de studie van Sam Depauw over fractiecohesie in de Belgische Kamer (onder fractiecohesie verstaat men het ontbreken van dissidente stemmen bij stemmingen in het parlement, partijtucht zeg maar). Uit deze studie blijkt dat de fractiecohesie in ons land net geen honderd procent bedraagt, een resultaat dat overigens in een recente KUL-studie van Frederik Verleden wordt bevestigd. 

Van de gewone geïnteresseerde leek (zoals ondergetekende) vergen zulke 'droge' academische studies een volgehouden inspanning. Echter, wie zich een gedegen beeld van politieke partijen wil vormen en daarvoor niet alleen op eigen indrukken of interpretaties van anderen wil vertrouwen, kan aan studies als deze niet voorbij. Gelukkig bevat dit boek ook prozaïscher 'uitweidingen', zoals de bijdragen uit memoires van rechtstreekse getuigen: Evrard Raskin over het 'almachtige partijbestuur' van de VU in de vroege jaren 1970, Bert Van Hoorick over de Kommunistische Partij van België onder Edgard Lalmand. De KPB kende wellicht de meest extreme vorm van partijbureaudictatuur: in de jaren 1950 eiste het partijbestuur van elke verkozene zelfs een ongedateerde ontslagbrief. 

Een halve  eeuw partijbureau in België onderbouwt de stelling dat beslissingen in politieke partijen het voorrecht zijn van een klein groepje machtigen. Zelfs binnen het partijbureau berust de eigenlijke macht slechts bij enkele bevoorrechten, de ware partijtop. Hoeft het nog gezegd dat dit niet de politici zijn aan wie de burgers (volgens het representatieprincipe) de politieke machtsuitoefening delegeren, hoeft het gezegd dat deze besluitvorming niet plaatsgrijpt in de instellingen die daarvoor ontworpen werden? Integendeel, van de zo geroemde individuele gewetens- en handelsvrijheid van de verkozenen, van transparante besluitvorming en controle door de burgers blijft nog weinig overeind. Zo blijkt uit getuigenissen van een CVP-mandataris dat parlementsleden in de jaren 1950 hun wetsvoorstellen vooraf ter goedkeuring aan het partijbureau moesten voorleggen. Zou het vandaag anders zijn?

(1) Voor een bespreking van Weils postuum uitgegeven 'Note sur la suppression générale des partis politiques', zie http://www.democratie.nu/bibliotheek/artikels/de_schadelijkheid_en_schandelijkheid_van_politieke_partijen.html

 

België, een land in crisis (1913-1950)

België, een land in crisis' vertelt de geschiedenis van ons land in de periode 1913-1950. Vijf historici behandelen in evenveel hoofdstukken telkens een andere invalshoek: buitenlandse en defensiepolitiek (Luc Vandeweyer en Mark Van den Wijngaert), binnenlandse politiek (Emmanuel Gerard), economie (Erik Buyst), sociale politiek (Dirk Luyten), de monarchie (Mark Van den Wijngaert). Tussen 1913 en 1950 beleefde België op elk van deze gebieden een ingrijpende transformatie.

Het hoofdstuk 'Buitenlandse en defensiepolitiek' situeert België in de internationale en historische context van 1913, behandelt in grote lijnen de gebeurtenissen tijdens beide wereldoorlogen en het interbellum en licht onder meer toe waarom ons land na 1945 zijn gekoesterde neutraliteit moest opgeven.

In het hoofdstuk over de binnenlandse politiek komen de beide wereldoorlogen en de talloze politieke conflicten tijdens het interbellum aan bod. Zonder zich in details te verliezen beschrijft Emmanuel Gerard de schoolkwestie (niet te verwarren met de 'schoolstrijd'), de muntsaneringen, de Vlaamse ontvoogdingsstrijd, de evolutie naar het algemeen mannen- en vrouwenstemrecht, de koningskwestie. Begrippen die vandaag in vergetelheid zijn geraakt of alleszins vaak door elkaar gehaspeld worden, zoals activisme, frontbeweging, Nieuwe Orde, Rex worden bondig toegelicht en historisch geduid.

Op economisch vlak degradeerden twee uitputtende wereldoorlogen en een door crisissen getekend interbellum ons land van industriële grootmacht tot de 'zieke man' van West-Europa. Zo luidt de titel van het economische hoofdstuk, waarvan sommige delen overigens verrassend actueel aandoen: ook in de nasleep van de grote wereldbranden was België in de greep van monetaire en bankencrisissen, van debatten over nationalisering en andere overheidsingrepen in de economie. Erik Buyst beschrijft hoe onmiddellijk na de eerste wereldoorlog de roekeloze monetaire en fiscale politiek van de Belgische regering een torenhoge inflatie en buitenlandse schuld veroorzaakte. Na 1944 wou de regering dezelfde fouten niet herhalen: de operatie-Gutt (een geldsaneringsoperatie waarbij de geldhoeveelheid in België in 1944 met maar liefst tweederde verminderd werd) wordt in de financiële wereld nog altijd aangehaald als voorbeeld van een geslaagde munthervorming.

Wat betreft de sociale politiek kende ons land precies een omgekeerde evolutie: 'Van misèreland naar mirakelland', titelt Dirk Luyten zijn bijdrage. Hij beschrijft onder meer de geleidelijke institutionalisering van het sociaal overleg na WO I, de evolutie van een (vrijwillige) sociale verzekering naar een (verplichte) sociale zekerheid, de economische crisis van de jaren dertig, de verzuiling en het toenemende corporatisme tot 1940.

Het laatste hoofdstuk belicht de rol van de twee koningen die België tussen 1913 en 1950 regeerden. 'Regeren' is in dit geval in letterlijke zin op te vatten. Zowel Albert I als Leopold III zagen zichzelf als heerser en opperbevelhebber van het leger, met als gevolg een permanente machtsstrijd tussen vorst en regering. Beide koningen smeedden plannen om zowel het principe van de ministeriële verantwoordelijkheid als de democratie zelf opzij te schuiven. Leopold zou daarin het verst gaan, wat hem tijdens de Koningskwestie uiteindelijk de troon zou kosten.

België, een land in crisis is een werk van academische degelijkheid, een goed leesbare inleiding tot een cruciale periode uit de Belgische geschiedenis.

Auke van der Woud - Een nieuwe wereld. Het ontstaan van het moderne Nederland

Wat hebben de volgende elementen met elkaar gemeen? Spoorweg, telegraaf, staal, stoomschip, nieuwsagentschap, telefoon, pneumatische post, brievenbus, postzegel, wereldtentoonstelling, congres, gymnastiek, fiets, wielersport, kunstlicht, dynamo, elektriciteitsnet, grammofoon, fonograaf, tram, radio, film, aardrijkskunde, normaaltijd, macadamweg, verkeersregels, aardrijkskundeonderwijs, opmeting van het grondgebied, technisch tekenen.

Antwoord: ze deden tussen 1850 en 1900 hun intrede in de Nederlandse samenleving. In een halve eeuw vormden ze het land om tot een nieuwe wereld. Over die intrede van Nederland in de moderniteit gaat het jongste boek van de Groningse hoogleraar architectuur- en stedenbouwgeschiedenis Auke van der Woud (*). In Een nieuwe wereldbeschrijft hij hoe al deze vernieuwingen in Nederland behalve de geografie (het landschap) ook de maatschappij en zelfs de mensen onherkenbaar veranderden.

Een nieuwe wereld is veel meer dan een geschiedenis van de modernisering van Nederland. Van der Woud beschrijft niet alleen hoe de genoemde vernieuwingen ingang vonden in de Nederlandse samenleving en hoe tijdgenoten daarop reageerden, hij staat ook stil bij de fundamentele ommekeer die dit alles teweegbracht in de rol van de overheid en het denken van de burgers. De overheid, voor 1848 nauwelijks meer dan bewaker van de openbare orde en garant van het territorium, was in 1900 uitgegroeid tot de Grote Bouwheer van de openbare infrastructuur en de Grote Regelgever van een steeds meer genormaliseerde samenleving. De in zijn dorp gewortelde, volgens eeuwenoude tradities levende (en vooral trààg levende) Nederlandse onderdaan van 1850 was vijftig jaar later een mobiele massamens geworden.

Die nieuwe mens moest bovendien leren om 'normaal' te denken. Het steeds snellere verkeer op steeds betere (water-, spoor-, rij-) wegen maakte nieuwe reglementering onontkoombaar, en die nieuwe regels golden voor iedereen. De 'normalisering' van het leven en de mensen bleef overigens niet beperkt tot de verkeersregels: het treinverkeer vereiste een (eerst landelijke, later internationale) normaaltijd in plaats van de traditionele natuurlijke tijd, de technische vooruitgang vergde een genormaliseerde technische (teken)taal. Het zijn maar een paar voorbeelden uit een lange reeks.

Welke rol was bij zoveel nieuwe infrastructuur en technologie voor de overheid weggelegd? Hoe moest de onteigeningswetgeving aan de nieuwe behoeften worden aangepast? Hoe kon dit alles binnen de grenzen van de rechtsstaat blijven die Nederland in 1848 was geworden? Uit de zoektocht naar gepaste antwoorden ontstonden nieuwe begrippen: algemeen belang, burgerplichten, publiek versus privaat domein.

Doorheen talrijke getuigenissen van tijdgenoten (ingenieurs, artsen, academici, journalisten) die de modernisering van hun land zelf meemaakten, herbeleef je als lezer de verwondering van de 19e-eeuwse mens over zoveel nieuwe macht over de natuur, verwondering over 'zichzelf voedende' (zelfregelende) machines en installaties en ja, verwondering ook over de snel krimpende wereld van toen en de onstuitbare... mondialisering. Hoewel Van der Woud dit woord niet één keer gebruikt en consequent vergelijkingen met het heden terzijde laat, kun je als lezer bijna niet om de vaststelling heen dat vroegere generaties 'het' allemaal al een keer meemaakten. Ter illustratie slechts dit ene citaat van een Amsterdamse econoom (p. 80), anno 1875: "Wij zijn meer en meer afhankelijk geworden van elkaar. Gebeurtenissen in de verst verwijderde streken hebben invloed op onze stoffelijke welvaart. Een mislukking van den rijstoogst in Indië brengt ellende in Engelands fabrieksteden; een burgeroorlog in Noord-Amerika doet zijn nadeelige werking gevoelen in geheel Europa; zoo doemt ook overdreven speculatiezucht bij andere volken soms een deel onzer eigen industrie maanden lang tot stilstand en richt vele onzer kapitalisten ten gronde.".

Wat een illusie te denken dat onze globalisering zo uniek is! De 'Topographische en Militaire Kaart' (TMK) van Nederland, vanaf 1864 in drukvorm voor het grote publiek beschikbaar, was het Google Earth van toen. Snelpost, telegraaf en telefoon versnelden het leven en verkleinden de negentiende-eeuwse belevingswereld net zo zeer als e-mail en sms dat vandaag doen. Er is waarlijk niet veel nieuws onder de zon – een reden te meer om bij bevlogen geschiedvorsers zoals Van der Woud te rade te gaan.


(*) voorheen publiceerde Van der Woud onder meer Het lege land. De ruimtelijke orde van Nederland 1789-1848 en Waarheid en karakter. Het debat over de bouwkunst 1840-1900

Condorcet - over de vooruitgang van de menselijke geest

Op 28 maart 1794 werd in een gevangeniscel niet ver van Parijs het levenloze lichaam aangetroffen van de Franse wiskundige, politicus en verlichtingsfilosoof Jean-Antoine-Nicolas de Caritat, beter bekend als markies van Condorcet. De doodsoorzaak blijft tot vandaag onopgehelderd. Stierf Condorcet van uitputting, werd hij vergiftigd of slikte hij een gifpil eerder dan een zeker doodvonnis af te wachten? Hoe dan ook, op die dag viel de laatste grote Franse verlichtingsdenker als slachtoffer van de 'Terreur', slechts vier maanden voor het einde van Robespierres schrikbewind.

Enkele maanden voor zijn dood was Condorcet ondergedoken bij een vriendin, nadat een arrestatiebevel tegen hem was uitgevaardigd. Met zijn kritiek op de terechtstelling van koning Lodewijk XVI en op de nieuwe Franse grondwet was de grote democraat plots een staatsvijand geworden. Consequent als hij was, sprak Condorcet zich namelijk even kritisch uit over de doodstraf als over de monarchie en bleef hij zijn eigen veel sterkere ontwerp van een nieuwe grondwet verdedigen. Op zijn onderduikadres schreef Condorcet zijn laatste grote werk, een schets 'Over de vooruitgang van de menselijke geest'. Dit werk is nu in een nieuwe Nederlandse vertaling verschenen.

Wie dat wil kan zich probleemloos zelf een oordeel vormen over dit boek, dat immers integraal (in het Frans en het Engels) op het internet te vinden is. Een korte blik op die teksten toont meteen de fenomenale kracht van Condorcets werk: hoewel meer dan tweehonderd jaar oud, leest het alsof het gisteren werd geschreven. Condorcet hanteert een gecondenseerde doch bijzonder heldere taal – elke zin, ja bijna elk zinsdeel bevat een nieuw idee.

De volledige titel van het werk luidt 'Schets van een historisch tafereel van de vooruitgang van de menselijke geest'. De vertaler (of de uitgever?) koos voor het kortere 'Over de vooruitgang van de menselijke geest'. Toch is het goed om de oorspronkelijke titel in het achterhoofd te houden, want het boek is inderdaad opgevat als een 'schets', een voorbereidend schema voor een uitgebreider werk over de beschavingsgeschiedenis. Dat verklaart het veelvuldig gebruik van wendingen zoals 'wij zullen aantonen dat...', 'we zullen beschrijven dat...'.

Het boek beschrijft de beschavingsgeschiedenis in net geen tweehonder bladzijden. Alle belangrijke aspecten van de menselijke samenleving komen aan bod: het ontstaan en de ontwikkeling van politieke, religieuze en maatschappelijke instellingen, filosofie, kunst, geneeskunde, natuurwetenschappen en de belangrijke technische vernieuwingen. Dit alles beschrijft Condorcet zonder verwijzingen naar jaartallen, veldslagen en dynastieën. Eerder dan de 'naakte feiten' interesseren hem immers de omgevingsfactoren die vooruitgang bewerkstelligen of tegenwerken: 'Ik heb slechts willen tonen, hoe hij [de mens, gvh] in de loop van de tijd en met veel inspanning zijn geest heeft kunnen perfectioneren, zijn vermogens heeft kunnen versterken en heeft kunnen leren om die beter te gebruiken, zowel voor zijn eigen welzijn als voor het gemeenschappelijke geluk. Om dit doel te bereiken heb ik geprobeerd om het juiste midden te houden tussen historische details en filosofisch onderzoek en heb ik mijn onderwerp eerder trachten in te perken dan uit te breiden, omdat ik vreesde dat het tenslotte mijn krachten volstrekt te boven zou gaan.' (p.30)

Condorcet was een vooruitgangsoptimist, een verlichtingsfilosoof in de zuivere zin van het woord: het enige ware gezag is het gezag van de rede. Elke vorm van religie beschouwde hij als overbodig, zelfs schadelijk bijgeloof. Maar net zo goed waarschuwde hij voor 'de algemenere dwaling om de staat van beschaving waarin men zich bevindt – dat wil zeggen, een mens bedorven door vooroordelen, door de belangstelling voor kunstmatige emoties en door sociale gewoonten – aan te zien voor de natuurlijke staat van de mens' (p.79).

De 18e-eeuwse Condorcet klinkt ook in de 21e eeuw nog verrassend modern. Zowat alle belangrijke ideeën van de moderniteit waren voor hem immers al vanzelfsprekend: de afschaffing van de doodstraf, de volstrekte gelijkheid tussen man en vrouw, de onaanvaardbaarheid van elke vorm van slavernij en kolonialisme, de noodzaak van vrij en algemeen toegankelijk onderwijs, de verwerpelijkheid van de monarchie en van handelsbeperkingen. De vanzelfsprekendheid en de consequentie waarmee Condorcet deze waarheden hanteert werken aanstekelijk. Anderzijds kan dit de indruk wekken dat de politieke filosofie sinds de Verlichting nog nauwelijks vooruitgang heeft gemaakt.

Het boek herinnert de lezer ook aan een in vergetelheid geraakte evidentie: dat steekhoudende maatschappelijke en politieke beschouwingen ook mogelijk zijn zonder steevast in een steriele links-rechts-retoriek te vervallen.

'Over de vooruitgang van de menselijke geest' is vakkundig vertaald door Henri Oosthout, die ook tekent voor de boeiende inleiding over Condorcets leven en werk, het nawoord over 'de vooruitgangsidee' en de eindnoten waarin hij zowat alle door Condorcet genoemde historische termen bondig toelicht. Het boek komt in een mooie, gebonden uitgave met leeslint. Om te lezen en te herlezen.

Bart De Wever - Het kostbare weefsel. Vijf jaar maatschappijkritiek.

Het kostbare weefsel is een verzameling columns die historicus en N-VA-voorzitter Bart De Wever de voorbije jaren voor De Standaard en De Morgen schreef. De Wevers teksten zijn scherp geformuleerde, vaak dwarse maar toch doorgaans genuanceerde overpeinzingen rond actuele thema's.

De rode draad van het 'Het kostbare weefsel' vormen De Wevers eigen filosofische en politieke overtuigingen, grosso modo te vatten onder twee noemers: conservatisme en Vlaams-nationalisme.

Steeds opnieuw benadrukt De Wever het belang van waarden, persoonlijke ethiek, verantwoordelijkheidsbesef en sociale controle voor de samenleving als geheel (en die is meer dan een som van individuen). Hij ziet het gevaar dat we het door de eeuwen heen gestadig gegroeide 'kostbare weefsel' van het maatschappelijk waardevolle vandaag al te lichtvaardig ontrafelen, door blindelings te vertrouwen op een controlerende, regulerende (voor De Wever: 'linkse') overheid. Tegenover die 'verbiedende overheid' plaatst De Wever zijn 'hoop op zelfregulering'. In dit denkkader passen bijvoorbeeld ook zijn pleidooien voor integratie van migranten en tegen elke inperking van de vrije meningsuiting.

In zijn complexloze outing als conservatief politicus schuilt De Wevers kracht als verbale karwats voor links Vlaanderen (dat hij zelf graag de 'gauche caviar' noemt: 'het hart links, de portefeuille rechts'). Als een van de weinigen in Vlaanderen hakt hij onverdroten in op het 'progressieve eenheidsdenken', op de pleitbezorgers van een 'verbiedende overheid', op het 'ideologische failliet van de sp.a'.s van een 'verbiedende overheid'.pur sang')or het 'linkse eenheidsdenken'rden. alyse. onderkant'. en op linkse onverdraagzaamheid ('Ongemerkt vormden de zelfverklaarde toleranten onzichtbare comités de salut public om te oordelen wat goed en fout denken is').

Ter illustratie van wat De Wever zelf zijn gematigd conservatisme noemt (ook wel 'communautarisme', in tegenstelling tot 'traditionalisme'), volgt hier een citaat uit het stuk 'Misdaad en straf in de zaak-Guido Demoor' (juli 2007), een overpeinzing over het nut van straf voor de plegers van misdaden : 'Ik vind zelfs dat een straf niets te maken heeft met een genoegdoening voor het slachtoffer. Een straf is iets dat een dader zichzelf oplegt door de normen van de samenleving te overtreden. In een normale samenleving aanvaardt hij die straf als voorwaarde om terug deel te nemen aan die samenleving'. Bijna elke column van het boek bevat wel zo'n gedachte, een uitnodiging aan de lezer om na te denken over een fundamenteel aspect van de moderne samenleving. Dat is in mijn ogen meteen de grootste verdienste van 'Het kostbare weefsel'.

Een tweede rode draad is De Wevers Vlaams-nationalisme en, onlosmakelijk daarmee verbonden, zijn republikanisme. Met de regelmaat van een klok hekelt de columnist het structurele gebrek aan democratie in België ('niet eens een schijndemocratie' en 'particratie pur sang, het enige dat het Belgische politieke bestel recht houdt'), de almacht van de PS, het onbegrip tussen Vlamingen en franstaligen. Met zijn republikanisme staat De Wever dan weer op een veel 'progressiever' standpunt dan, zeg maar, de sp.a: 'Republikeinen kunnen (...) reikhalzend uitkijken naar het moment dat (Prins Filip) de troon zal mogen bestijgen. Het voorbereidend werk van Laurent is intussen goed meegenomen'.

De Wevers stijl en argumentatie deden me denken aan Theodore Dalrymple, de conservatieve Britse psychiater en auteur van onder meer 'Leven aan de onderkant'. Beiden stellen met verbale virtuositeit het 'politiek correcte' in vraag en dwingen zo de lezer tot een kritische toetsing van de eigen ideeën. Wel graaft De Wever minder diep dan Dalrymple. Dat verklaart wellicht waarom zijn columns bij de redactie van zowel De Morgen als De Standaard zo gegeerd waren: BDW stelt de gevestigde orde niet écht in vraag, hij stookt slechts wat. Maar dat doet hij wel met al het talent van zijn scherpe pen en de kracht van zijn bijtende spot. De vaak emotionele reacties van lezers en politici (gaande van de klassieke scheldpartij tot persoonlijke bedreigingen) bewijzen dat De Wever de gevoelige plekken van zijn tegenstanders weet liggen en er wat graag in priemt.

Wie diepgravende maatschappijkritische analyses of concrete, conservatief geïnspireerde oplossingen voor de uitdagingen van de moderne samenleving zoekt, zal in 'Het kostbare weefsel' weinig gading vinden (misschien biedt De Wevers 'intellectuele peetvader' Edmund Burke deze lezers meer soelaas). Maar dat is dan ook eigen aan het genre van de dagbladcolumn. Toch wroet De Wever dieper onder de oppervlakte dan de meeste andere schrijvende politici.

Ik heb 'Het kostbare weefsel' met plezier gelezen, vooral de stukken waarin De Wever met filosofische overpeinzingen boven het politiek gewoel uitstijgt of de lezer meeneemt naar onverwachte hoekjes van de geschiedenis (zoals zijn vergelijking tussen het internet vandaag en graffiti in het oude Rome). 'Conservatief en rebels': in mijn ogen een geslaagde combinatie voor een krantencolumnist.